Biblioteka Politechniki Łódzkiej

Narzędzia do zarządzania bibliografią

Opis bibliograficzny w pracy naukowej musi być nie tylko wystarczająco szczegółowy, aby można było odszukać źródła, ale musi także spełniać pewne formalne wymagania, które mogą się w różnić w zależności od czasopisma, serii książek, konferencji czy wydawnictwa. Współcześnie liczba stylów bibliografii stosowanych w wydawnictwach naukowych obejmuje setki, a nawet tysiące odmiennych formatów. Ich naruszenie może spowodować odrzucenie pracy już na wstępnym etapie recenzowania. I choć każdy styl zawiera tę samą informację, może różnić się np. strukturą odsyłaczy, kolejnością pozycji bibliografii, wyróżnieniem tytułu, czy znakami interpunkcyjnymi oddzielającymi części składowe opisu. W Polsce przypisy i bibliografia powinny być sporządzane zgodnie z normą PN-ISO 690: 2012 Informacja i dokumentacja. Wytyczne opracowania przypisów bibliograficznych i powołań na zasoby informacji.

Naukowiec, który publikuje często i w różnych wydawnictwach, prawdopodobnie musiał korzystać przynajmniej z kilku stylów bibliografii. Może był też zmuszony ręcznie konwertować opisy bibliograficzne podczas przygotowywania bibliografii do publikacji w danym piśmie. Najszybszym i najskuteczniejszym rozwiązaniem, ułatwiającym pracę z opisami i odsyłaczami w tekstach naukowych, jest skorzystanie z wyspecjalizowanych narzędzi do zarządzania bibliografią załącznikową, systemów zarządzania danymi bibliograficznymi, czyli popularnych menadżerów cytowań i bibliografii. Z ich pomocą możliwe jest zarządzanie własnym zbiorem danych bibliograficznych, importowanie rekordów z baz danych lub z serwisów typu Google Scholar i przede wszystkim dostosowywanie stylów opisów bibliograficznych do wymagań określonych wydawców.

Na dodatek tego typu programy zintegrowane są z popularnymi edytorami i pozwalają na wstawienie odnośników i przypisów bibliograficznych bezpośrednio do tekstu, pozwalają na aktywną wymianę danych bibliograficznych z innymi użytkownikami i pozwalają, za pomocą kliku kliknięć, na zmianę stylu bibliograficznego w wybranym  tekście, a użytkownik nie musi się martwić o błędy składniowe i edycyjne, czy niewystarczające dane w źródłach bibliograficznych, np. brak pełnego imienia autora, ISBN, czy nazwiska tłumacza.

Na zachodzie programy do zarządzania cytowaniami i bibliografią są standardem w środowiskach naukowych, a studenci są z nimi zapoznawani już od pierwszego roku studiów. W Polsce tego typu narzędzia są wykorzystywane przede wszystkim przez pracowników naukowych, którzy publikują w zachodniej prasie. Studenci znacznie rzadziej korzystają z tego typu rozwiązań. Trudno stwierdzić, czy wynika to z faktu, że nie wiedzą o takich narzędziach, czy barierą jest nieznajomość języka angielskiego, czy też przyzwyczaili się do tworzenia bibliografii tradycyjnymi metodami... Warto jednak promować programy do zarządzania bibliografią, gdyż ułatwiają i przyspieszają pracę nad tekstami naukowymi.

Wśród darmowych menadżerów bibliografii warto wymienić Mendeley (www.mendeley.com), Zotero (www.zotero.org), ReadCube (www.readcube.com), WizFolio (www.wizfolio.com) czy Citavi, dostępny także w polskiej wersji językowej (www.citavi.com). Zasada ich działania jest podobna, mają też analogiczny cel – stworzenie własnej bazy danych bibliograficznych oraz zarządzanie i wykorzystywanie informacji z niej pochodzących przy pisaniu prac dyplomowych czy tekstów naukowych.

Do tworzenia bibliografii załącznikowej przydatne są programy typu Mendeley czy EndNote Web. To profesjonalne narzędzie do tworzenia i zarządzania bibliografią załącznikową, które będą przydatne dla wszystkich osób, które zamierzając rozwijać karierę naukową. 

EndNote Web (https://www.myendnoteweb.com/) jest narzędziem udostępnianym nieodpłatnie subskrybentom produktów firmy Clarivate Analytics. Biblioteka otrzymała je wraz z pakietem baz danych Web of Science w ramach ogólnokrajowej licencji akademickiej. Program jest „wizytówką” komercyjnej wersji EndNote, w stosunku do której ma okrojone możliwości. Współpracuje z kilkunastoma serwisami prenumerowanymi przez Bibliotekę i oferuje wiele stylów bibliografii. Aplikacja jest  zintegrowana z Web of Science i z serwisem społecznościowym dla naukowców Researcher ID. Jednym kliknięciem można przesyłać dane bibliograficzne i korzystać z tych samych narzędzi (info o cytowaniach) we wszystkich tych aplikacjach.

Program pozwala na przeszukiwanie baz danych i katalogów online, przenoszenie wybranych opisów bibliograficznych do swoich folderów (tzw. grup) utworzonych w programie - poprzez ręczne wpisanie opisów (przydatne przy pozycjach na tyle starych lub unikalnych, że nie występują w bibliograficznych bazach danych), bezpośredni import z przeglądanych baz danych (większość baz i wyszukiwarek naukowych, np. Google Scholar, posiada funkcję automatycznego eksportu) i/lub dysku komputera (z plików tekstowych o rozszerzeniu .txt), automatyczne tworzenie przypisów i bibliografii załącznikowej (w tym celu należy pobrać rozszerzenie Cite While You Write, które współpracuje z edytorem tekstu Microsoft Word - dodatek ten jest dostępny w opcji Format programu), dobór odpowiedniego formatu opisu bibliograficznego oraz dzielenie się posiadanymi danymi bibliograficznymi z innymi osobami.

Mendeley (http://mendeley.com) to narzędzie skierowane do naukowców oprogramowanie firmy Elsevier, wspomagające zarządzanie bibliografią. Ułatwia gromadzenie interesujących nas źródeł informacji, ich organizowanie, cytowanie, a także dzielenie się nimi z innymi badaczami. W wersji podstawowej program jest dostępny za darmo. Cechuje go intuicyjność i przejrzysty interfejs (tylko w języku angielskim). 

Program ten daje możliwość pracy na dwóch wersjach: desktop i web (pozwala na przechowywanie i synchronizację dokumentów pomiędzy kilkoma komputerami i za pośrednictwem prywatnego konta online), pozwala - dzięki automatycznemu wykrywaniu metadanych - na pobieranie i gromadzenie z baz danych (np. z PubMed, z multiwyszukiwarki) oraz z Internetu rekordów do zacytowania w artykule oraz plików w wielu formatach (w tym PDF-ów), pozwala na automatyczne generowanie bazy dokumentów z wskazanego katalogu na dysku i ręczne dodawanie rekordów, umożliwia tworzenie folderów, podfolderów, grup, dodawanie tagów,współpracuje z edytorami tekstów i pozwala na automatyczne wstawianie przypisów w tekście, daje możliwość stosowania różnorodnych stylów bibliograficznych (w tym polskich) oraz pozwala na dzielenie się zgromadzonymi opisami z innymi naukowcami oraz na pracę w grupach.

© 2017 Biblioteka Politechniki Łódzkiej